Wat zagen wij?
Terugblik op de inspiratietours – Karin Elema
De landelijke organisatie van de Dag van de Architectuur richtte zich met het thema “De solidaire samenleving” dit jaar op het vormgeven van collectieve plekken: ‘Architectuur en stedenbouw spelen een belangrijke rol in de oplossing van grote sociaaleconomische en ruimtelijke vraagstukken (…) We kunnen (nu al) investeren in een weerbare leefomgeving die bestaat uit mensen waar je op kunt bouwen, plekken waar je graag (samen)komt, en structuren die bijdragen aan gelijke kansen en rechten. Al die plekken worden ontworpen, door (landschaps)architecten en stedenbouwkundigen én door gemeenschappen.’ (citaat van Nieuwsberichten – Dag van de Architectuur)
Overschatten we als ruimtelijk ontwerpers onze impact? ‘Designers have a strong bias towards the physical’, stellen Pamela Mang en Ben Haggard in ‘Regenerative development and design’. Een opmerking die mij blijft bezighouden. Kun je collectiviteit bouwen? Kan ruimtelijk ontwerp daaraan bijdragen of is het volgend en dienend?
Op verkenning
Op de Dag van de Architectuur gingen we op verkenning bij collectieve woonprojecten en bij sociaal-maatschappelijke, vaak groene projecten. Met twee bussen zochten we het grensgebied op van ruimtelijk ontwerp; tussen gebouwde en sociale structuren, tussen top-down en bottom-up en tussen openbaar en privé. Bij de meeste projecten was er eerst de sociale structuur, waarna het vormgeven van een plek volgde. Maar soms gebeurt het omgekeerde en komen sociale verbanden (mede) uit het gebruik van de gedeelde ruimte voort.
We hebben geen kant en klaar recept voor het bouwen aan de solidaire samenleving gevonden, maar misschien wel een paar goede ingrediënten. Er zijn om te beginnen altijd mensen nodig die ergens langdurig de schouders onder willen zetten. Speelruimte voor zulke mensen is het andere hoofdingrediënt. Speelruimte om dingen net even anders aan te kunnen pakken, om te experimenteren, inclusief fysieke plekken waar dat kan gebeuren. Daar ligt een rol voor overheden. Goede ontwerpers kunnen voor de ruimtelijke samenhang zorgen. Wat tenslotte vaak onderbelicht blijft, is dat ook het bouwen van sociale structuren niet altijd vanzelf gaat. Juist als je gedeelde ruimtes maakt, heb je goede afspraken en omgangsvormen nodig.
Als de gebouwde omgeving een paddenstoel is, dan zijn levende sociale structuren het mycelium dat het voedt en vormt. Tijdens de inspiratietours hebben we beide in hun samenhang kunnen zien.
Bij de foto’s alvast enkele bevindingen uit de projecten in een paar zinnen. Medio oktober dit jaar zal een verslag van de tour en een bespreking van de bezochte projecten in boekvorm verschijnen, zodat ook iedereen die 13 juni niet van de partij was, daar uitgebreider kennis van kan nemen.
Uitgelichte foto boven: Hilda Kort
Berkenbos Zuidlaren
Prachtig voorbeeld van een autovrije, natuurlijk ingerichte woonomgeving. Dankzij een ontwikkelaar die verder durft kijken dan veilige vertrouwde doelgroepen en een architect die kwaliteit weet te maken. De gedeelde ruimte lijkt op het eerste gezicht niet heel sterk uit te nodigen tot gedeeld gebruik en ontmoeting.
Brinkwonen Schoonoord
Bestaande langzaam verkeersroutes verweven het buurtje met het dorp en bepalen de ontspannen ruimtelijke opzet, waar je elkaar vanzelfsprekend even ‘ziet’.
Lievingerveld Beilen
We werden hartelijk verwelkomd door een groot comité van bewoners en gemeente, een warm teken van levendige samenwerking. De gemeente heeft hier haar nek durven uitsteken en ruimte geboden voor wat niet standaard is. Ruimtelijk zijn er weinig regels, wat vooral door de beperkte ruimtelijke samenhang niet iedereen aanspreekt, maar toch… Alleen door buiten de kaders te bewegen kom je op een plek waar – met vallen en opstaan- veel te leren en ontdekken valt.
Zandroos Diever
Hier zie je hoe het delen van ‘tuinruimte’ in plaats van individuele kavels kan leiden tot een geweldig geheel. Van de bewoners begrijpen we dat ook het onderhouden van de gemeenschap veel inzet en overleg vraagt. Dat is niet voor iedereen weggelegd, ondanks dat iedereen een complete eigen woning heeft.
Hoeveplan Wapse
Met grote toewijding ontwikkeld en ontworpen woonproject in het buitengebied van Wapse. De bewust autovrije ‘rotonde’ in het midden van het project leidt vanzelf tot sociale interactie. De favoriet van de dag bij de deelnemers!
Starterswoningen Vledder
Voordat je een project in collectief particulier opdrachtgeverschap van de grond hebt, ben je vaak 8 à 10 jaar verder. Starters kunnen daar niet aan beginnen, want tegen die tijd dat het af is zijn ze geen starter meer. Als je de school voor het dorp wilt behouden, moet je dus beginnen met starterswoningen bouwen. De betaalbaarheid daarvan vraagt een stedenbouwkundig plan dat op de maatvoering van zulke woningen en kavels is afgestemd.